Małopolska: winnice pod Krakowem i nad Dunajcem

Kraków i Tarnów dzieli kilkadziesiąt kilometrów, ale winiarska Małopolska nie układa się w jeden zwarty pas. Wokół Krakowa winnice wchodzą w doliny Wisły i podmiejskie wzgórza; dalej na wschód spotykamy je na Pogórzu, w dolinie Dunajca i na stokach nad Tarnowem. To ważne rozróżnienie: Winnica Tyniec znajduje się w granicach Krakowa, podczas gdy Tenczyn, Goja i Dąbrówka leżą w osobnych miejscowościach. Wspólnym mianownikiem jest praca na stosunkowo niewielkich parcelach i dobór szczepów, które radzą sobie w chłodniejszym klimacie. Różnią je jednak ukształtowanie stoków, osłona od wiatru i podłoże. Winnica Tyniec zajmuje wapienne zbocze ponad Wisłą, zaś Dąbrówka leży na wyniesieniu nad Dunajcem. Nie da się więc sprowadzić lokalnego wina do jednej receptury ani przenieść opisu z jednej parceli na drugą. Dla nas to dobry punkt wyjścia: zamiast szukać jednego „smaku Małopolski”, sprawdzamy, jakie decyzje winiarze podejmują w konkretnym miejscu.

Pamięć winorośli na wzgórzach

Opracowanie Małopolskiego Szlaku Winnego wskazuje Tyniec jako jedno z najdłużej udokumentowanych miejsc uprawy winorośli w tej części kraju. Tynieckie winnice pojawiają się w dokumentach papieskich z 1229 i 1453 roku, a Jan Długosz wspomniał o kilku uprawach w 1480 roku. Ich kres przyniosły wydarzenia militarne: podczas obrony Tyńca w 1772 roku na wzgórzu Winnica wznoszono umocnienia, co wiązało się z wycięciem większości krzewów. Dzisiejsza Winnica Tyniec jest nowym przedsięwzięciem, założonym w 2021 roku na fragmencie dawnego winiarskiego zbocza; nie jest kontynuacją klasztornego gospodarstwa.

Tarnów ma własny dawny ślad. W połowie XV wieku Długosz wymienił winnicę należącą do tamtejszych franciszkanów. Późniejsza, niewielka uprawa przy pałacu Sanguszków w Gumniskach przetrwała do lat 60. XX wieku; po wojnie miejscowe technikum ogrodnicze sprzedawało zebrane winogrona jako deserowe. Współczesna Winnica Dąbrówka powstała już w innym celu: pomysł pojawił się w 2010 roku, pierwsze sadzonki trafiły w ziemię wiosną 2011, a pierwsze wina uzyskano dwa lata później. Te historie nie składają się w nieprzerwaną tradycję produkcji. Pokazują raczej, jak winnice wracały do krajobrazu po przerwach i zmianach funkcji. Dąbrówka jest przy tym przykładem, że nowy projekt wyrastał z lokalnego środowiska: zanim Beściakowie posadzili własne krzewy, działały już okoliczne gospodarstwa, a miejscowe stowarzyszenie skupiało producentów i pasjonatów. Pierwsze nasadzenia z 2011 roku powiększano etapami; pierwsze wino powstało w 2013. Dziś Małopolski Szlak Winny opisuje tam odmiany białe, czerwone i różowe, a także zaprasza do degustacji i zakupu. Współczesny rozdział opiera się zatem na wiedzy sąsiadów, doborze odmian i bezpośrednim spotkaniu z gośćmi.

Jakie wina powstają w regionie

W ofertach producentów widać kilka wyraźnych kierunków: rześkie biele, półwytrawne wina aromatyczne, czerwienie ze szczepów odpornych na chłodniejszy klimat, różowe kupażowane z czerwonych odmian, musujące oraz rzadsze wina macerowane na skórkach. Poniższe przykłady pochodzą z aktualnych kart trzech winnic: Tenczyna, Dąbrówki i Tyńca.

• Wytrawne białe o świeżej kwasowości. W Tenczynie Cuvée Hiberna jest wytrawna, z nutami kwiatowymi i średnią budową. Dąbrówkowa Bona z Pinot Blanc łączy jabłko i cytrynę z wyraźną, odświeżającą kwasowością.
• Aromatyczne biele od półwytrawnych po półsłodkie. W Dąbrówce Johanes powstaje z Johannitera, a Judyta z Jutrzenki; oba wina łączą owocowość z odczuwalną świeżością. Solaris pojawia się jako osobna półsłodka Anna, opisywana brzoskwinią i akcentami kwiatowo-ziołowymi.
• Czerwone kupażowane. Kupaż to połączenie win z różnych odmian. Dąbrówkowy Bolesław zestawia Rondo, Regent i Monarch; Red Cuvée z Tyńca łączy Regent, Cabernet Cortis i Zweigelt. Czerwone owoce i ziołowe akcenty mogą iść tu w parze z taninami, czyli uczuciem lekkiego ściągania w ustach.
• Czerwone z jednej odmiany. Dąbrówka butelkuje między innymi Rondo jako Kazimierza i Regenta jako Mieszka. W opisie tego drugiego pojawiają się wiśnia i porzeczka, a gładkie taniny równoważą owocowy charakter.
• Różowe, od wytrawnych po słodsze. Tyniecki Blush Wine jest wytrawnym kupażem Regenta i Cabernet Cortis z nutami czerwonych owoców. Dąbrówka oferuje różowe Monarch zarówno w wersji wytrawnej, jak i półsłodkiej.
• Musujące. Tenczyńskie Cuvée So CharMus lekko musuje po wtórnej fermentacji w butelce. Dąbrówkowy Pet-nat z Johannitera powstaje metodą pradawną i daje cytrusowy smak oraz naturalne perlenie.
• Białe macerowane na skórkach. Tyniecki Johann Bursztyn powstaje z Johannitera. Dłuższy kontakt moszczu ze skórkami nadaje mu złocistą barwę, cytrynowy akcent i lekką taninę. To rzadszy kierunek wśród omawianych etykiet, a nie miara typowego wina z Małopolski.

Gdzie spróbować małopolskich win

Winnica Tyniec

Tyniec łączy współczesną winnicę z miejscem o wielowiekowej historii. Wśród nowszych wpisów goście wspominają degustację połączoną z opowieścią o winach i sposobie ich powstawania; jedna z grup firmowych zwiedzała obiekt po angielsku, próbowała win i kupowała butelki. Inny gość opisał winobranie, wykład enologa i obserwowanie tradycyjnej metody produkcji musującego wina. To pojedyncze doświadczenie, nie stały punkt oferty. Aktualna propozycja degustacji obejmuje co najmniej cztery wina oraz sery, domowy chleb i polskie oleje. Przy rezerwacji można dopytać o dostępne etykiety i zakres zwiedzania.

Winnica Tenczyn

W Winnicy Tenczyn w Grojcu degustację można zacząć od pojedynczego kieliszka białego wina; jedna z osób wprost poleca taki krótki przystanek. Inny gość opisał dłuższą wizytę, podczas której rozmawiał z właścicielami o historii winnicy i kolejnych etapach produkcji, próbował autorskich win i kupił butelki. Różnica ma znaczenie dla planu spotkania: oficjalna oferta prowadzi od wine baru z winami na kieliszki i zestawami do oprowadzania po parcelach oraz winiarni z objaśnieniami procesu. W aktualnej karcie znajdziemy między innymi Cuvée Hiberna, wytrawne białe o nutach kwiatowych, i lekko musujące Cuvée So CharMus. Wino można spróbować przed zakupem, a oferta obejmuje zarówno pojedyncze kieliszki, jak i oprowadzanie z degustacją.

Winnica Dąbrówka

Dąbrówka leży na wzgórzu nad doliną Dunajca, a relacje gości przywołują panoramę rzeki i Tarnowa. Jeden z odwiedzających opisuje możliwość spróbowania wina przed zakupem; inny wspomina regionalną degustację jako spokojny pomysł na niedzielne popołudnie. Gospodarstwo oferuje także kawę i lody dla dzieci, co pojawia się w relacji rodzinnej, choć głównym powodem wizyty pozostaje wino. Dąbrówka jest w tym wyborze najbliżej tarnowskiej części opowieści. Wzmianka o widoku na rzekę i miasto pomaga osadzić ją na mapie, ale nie powinna przesłaniać podstawowej sprawy: degustację trzeba ustalić z gospodarzami, a wina z próby przed zakupem można zabrać ze sobą. To przyjemne połączenie poznania miejsca i decyzji przy butelce. Aktualna strona zachęca do umówienia prowadzonej degustacji i kontaktu z winnicą. W portfolio producenta są między innymi białe półsłodkie Anna z Solarisa oraz wytrawny czerwony Bolesław, łączący Rondo, Regent i Monarch. W kalendarzu nie ma teraz ogłoszonych wydarzeń, dlatego najlepiej ustalić termin bezpośrednio, zamiast opierać przyjazd na dawnym festynie.

Winnica Goja

W Goji rozmowa o winie to część samej degustacji: goście opisują swobodny sposób prowadzenia spotkania przez pana Wiesława i wiedzę podaną bez formalnego tonu. W recenzjach konkretne nazwy też nie giną w ogólnej pochwale — jeden gość poleca Majusa, inny białego Seyvala, a szczegółowa relacja o różowej Rosie Poranka zwraca uwagę na jej rubinowy odcień i wyrazisty charakter. To wrażenia poszczególnych osób, więc przed wizytą warto zapytać, które etykiety są dostępne. Degustacja odbywa się w piwnicy winiarni oddalonej od plantacji; latem przy sprzyjającej pogodzie może przenieść się pod zadaszenie. Gospodarze proszą o wcześniejszą rezerwację, a spotkanie trwa półtorej do dwóch godzin. W ofercie można wybrać wina wytrawne, półwytrawne lub słodkie, a przekąski rozszerzyć o deskę regionalnych serów albo wędlin.

Maria i Ignacy